تاریخ انتشارچهارشنبه ۱۶ مرداد ۱۳۹۸ ساعت ۱۱:۴۹
کد مطلب : ۱۴۵۲
دکتر مجید همراه خواستار شد؛

تعیین حدود مرزی و مساحت دقیق ایران یک‌بار برای همیشه

عضو بازنشسته هیات علمی دانشگاه صنعتی خواجه نصیرالدین طوسی گفت: باید به صورت یک طرفه یا مشترک، مرزها و مساحت و مختصات ایران مشخص شود.
تعیین حدود مرزی و مساحت دقیق ایران یک‌بار برای همیشه
plusresetminus
۰
به گزارش روابط عمومی سازمان نقشه برداری کشور، دکتر مجید همراه در نشست تخصصی "مساحت ایران؛ از دیروز تا امروز" اظهار کرد: اندازه مساحت از اهمیت ویژه ای برخوردار است. در طرح های عمرانی چه در سطح کشور و چه در سطح واحدهای کوچکتر مثل شهرستان، بخش و امثال این‌ها به عدد اندازه مساحت نیاز می باشد.

وی ادامه داد: در تقسیمات کشوری بسیاری از استان ها مشکل بودجه دارند که گاهی اوقات معیار این بودجه علاوه بر جمعیت، مساحت آن استان‌ها است. در موضوعاتی از قبیل تراکم جمعیت، تراکم نسبی، تراکم ساختمانی، تراکم آبادی و ... از عدد مساحت استفاده می‌شود. در مساله‌ی بسیار مهم مالکیت که ممکن است با جابه‌جا شدن زمین به میزان حتی یک متر نزاع صورت بگیرد، عوارض و مالیات و امثال آن نیز اهمیت موضوع مساحت بسیار محسوس است.

این استاد دانشگاه معتقد است که مساحت را می‌توان در دو بعد خرد و کلان یا واحدهای کوچک و بزرگ بررسی کرد؛ وی در اینباره گفت: روش‌هایی که ذکر خواهد شد، می‌تواند در مورد هر کدام از این دو بعد کاربرد داشته باشد. بعد کوچک در مواردی مانند ساختن یک واحد صنعتی است و بعد کلان هم در سطح کشور، قاره و یا حتی جهان می‌باشد.
دکتر همراه با بیان اینکه روش‌ های تعیین مساحت در نقشه ‌برداری به دو روش تقسیم ‌بندی می‌شود؛ افزود: البته چندین الگو وجود دارد اما یکی از روش‌ ها، روش محاسبه و اندازه‌ گیری است که در آن منطقه مورد نظر به اشکال هندسی مختلف تقسیم می شود و با بهره‌ گیری از فرمول‌ ها مجموع مساحت را  به‌دست آورد. روش دیگری به نام سیمپسون یا استفاده از دستگاهی به نام پلانیمتر یا روش کاغذی است که  هر کدام به نوبه خود از دقت خاصی برخوردار هستند.

عضو هیات علمی دانشگاه خواجه نصیرالدین طوسی تصریح کرد: یک دانشمند ایرانی به نام بوزجانی اولین کسی بود که فرمول مساحت مثلث را به دست آورده و بعدها هم یک دانشمند یونانی به نام هرون از آن استفاده کرده بود که به فرمول هرون معروف شده است. ممکن است اشکال مختلف دیگری با فرمول های مشخص برای اندازه گیری مساحت وجود داشته باشد که می توان با کمک فرمول‌های ریاضی مساحت همه‌ی آن‌ها را به دست آورد.

دکتر همراه ادامه داد: روش سیمپسون یک روش دقیقی است که در نقشه‌ برداری از آن استفاده می‌شود. در این روش از سهمی‌ ها با کمک انتگرال‌گیری مساحت یک منطقه‌ای که بین یک خط مستقیم و منحنی قرار دارد در فواصل مختلف  به دست می آید.

به گفته وی، یک روش پیشرفته ‌تر نسبت ‌به روش فوق وجود دارد به نام روش DMD که تا حدودی شبیه همان روش قبلی است. اگر محدوده‌ ای بر نقشه وجود داشته باشد معمولا از مساحت‌ یاب یا پلانیمتر استفاده می‌ شود که در گذشته این روش را به دانشجویان آموزش داده می شد و با وجود اینکه دقت چندانی نداشت اما بسیار کاربردی و پاسخگوی بسیاری از نیازهای این حوزه بود.

عضو هیات علمی دانشگاه خواجه نصیرالدین طوسی افزود: روش نیمه ‌دقیق دیگری هم به نام روش کاغذ میلیمتری وجود دارد و در این روش یک شبکه روی محدوده در نظر گرفته می شود و پس از محاسبه مربعات قسمت ‌های کوچک به صورت تقریبی به ‌دست آمده و در نهایت همگی با هم جمع می ‌شود.

به گفته دکتر همراه، مساله‌ ی مهم از اینجا آغاز می ‌شود که وقتی پهنه ‌های کشور کمتر از حدود شش کیلومتر باشد ؛که البته برخی معتقدند این عدد کمتر از ده کیلومتر است، می توان زمین را مستوی فرض کرد. اما اگر بیش از شش کیلومتر باشد مساله‌ کرویت زمین اهمیت پیدا کرده و در نتیجه باید مساحت و معیارهای اندازه‌گیری را بر روی یک بیضی و سپس آن بیضی را روی صفحه‌ ی صاف نقشه به تصویر کشید . البته این روش در اندازه گیری پهنه‌ های بزرگ کاربرد دارد.

عضو هیات علمی دانشگاه خواجه نصیرالدین طوسی معتقد است استفاده از روش بیضوی برای اندازه گیری مساحت  به این علت است که زمین شکل هندسی ندارد و نزدیک‌ ترین شکل هندسی به زمین که می توان اندازه ‌ها را با روش هندسی بر آن پیاده کرد، بیضوی است. چرا که از چرخش بیضی حول یکی از محورهایش به دست می‌ آید. این روش بیضوی برای هر کشوری انتخاب می‌شود که در واقع بیضوی مرجع یا مقایسه یا مبنا برای آن کشور است. تقسیم ‌بندی دیگری برای بیضوی وجود دارد که منطقه ‌ای یا جهانی می‌باشد.

دکتر همراه پیشنهاد داد حدالامکان بدون وابسته شدن به نقشه، می توان مساحت را محاسبه کرد. چراکه وقتی وابستگی به نقشه باشد، خطاهایی که در نقشه وجود دارد تمام اعداد و ارقام را تحت تاثیر خود قرار می‌دهد. در نقشه ‌برداری سطح زمین، ژئتید و بیضوی زمین مورد بررسی قرار می گیرد و ارتفاعات بر آن اندازه‌ گیری می‌‌شود. اما با توجه به اینکه زمین کروی است و نقشه‌ مستوی و صاف،  نمی توان یک سطح کروی را بر یک سطح صاف منطبق کرد. در نتیجه برای حل این مشکل دانشمندان در طول قرون به خصوص در یونان این موضوع را مورد بررسی قرار داده و برخی پیشنهاد داده‌اند که از کره‌ ی جغرافیایی استفاده شود که این امر نیز عملی نیست که هر کشوری به جای نقشه یک کره داشته باشد. برخی دیگر پیشنهاد داشتند با ایجاد شکاف یا پارگی روی سطح کروی آن را روی سطح منطبق کنند و در نهایت به این نتیجه رسیدند که باید سطح زمین بر روی یک سطح صاف تابانده شده و تصویر کشیده شود. و در نتیجه موضوع سیستم‌ های تصویر مطرح شد که مبنای آن به این صورت است که در مرکز زمین چراغی روشن و زمین نیز شیشه ‌ای هست. پس می توان تصویر عوارض روی زمین و همچنین شبکه‌ ی مدارات و نصف ‌النهارات را بر روی یک سطح منطبق کرد.

وی تاکید کرد: تنها مشکلی که در این روش وجود دارد این است که پس از تصویر کردن بیضوی بر روی سطح، روابطی که بین نقاط در روی کره یا بیضوی وجود دارد از بین می‌رود. یعنی فاصله دو تا نقطه که به اندازه‌  n است پس از تصویر کردن می‌شود به اندازه‌ m  خواهد شد و این باعث می‌شود تا مساحت نیز به تبع آن تغییر کند. بنابراین همه روابط بین نقاط در تصویر مسطح شده حفظ می شود. هر کدام از این سیستم ‌های تصویر ویژگی خاصی دارند که می توان بر حسب نیاز یکی از این خاصیت ‌ها را حفظ کرد.

دکتر همراه همچنین اظهار کرد: از چند دهه‌ گذشته تاکنون ارقام و اعداد مختلفی در مورد مساحت کشور مشاهده می شود که این اعداد در کتب مختلف با اختلاف های بسیاری ملاحظه می‌شود و این پرسش مطرح می‌شود که کدام یک از این اعداد قابل پذیرش است؟ البته تغییر این اعداد و کم و زیاد شدن آن‌ها مهم نیست اما این که کشور با کدامیک از این اعداد بیشتر مطابقت دارد و با چه دقت و چه معیاری محاسبه انجام شده است موضوع مهمی است. همچنین اینکه اگر قلمرو آبی با مساحت خشکی در نظر گرفته شود؛ اندازه قلمرو آبی و خشکی چقدر است نیز، دارای اهمیت خواهد بود.

به گفته وی، سازمان جغرافیایی چند سال پیش محاسباتی انجام داده است که تا حدودی با اعداد درج شده در کتاب شناسنامه‌ جغرافیای طبیعی ایران (نوشته مهندس عباس جعفری) اختلاف دارد. این اندازه‌ هایی که آقای مهندس جعفری در این کتاب ارائه شده است، در آن زمان یعنی سال 1363 شاید منحصر به فردترین آمار بوده است. برای استخراج اندازه‌ های قید شده در این کتاب برای اولین بار از نقشه‌های 1:250000 و 1:50000 استفاده شده است. چندین سال بعد هم سازمان جغرافیایی با تکرار این اندازه گیری ها، اعداد جدیدی ارائه کرد.

روش کار به این ترتیب بوده است که کل نقشه‌های ایران 134 برگ بوده است که از میان آن‌ها 76 برگ پوشش کامل ایران و 58 برگ بقیه مرزهای کشور بود که البته اندکی نقص داشت؛ یعنی نصف یا مقداری از آن، خاک کشور همسایه و مابقی آن خاک کشورایران می باشد.

دکتر همراه درباره روش انجام این کار گفت: طول و عرض جغرافیایی هر کدام از این نقشه ها یک و نیم در یک بوده است که آن را بر روی بیضوی بین‌ المللی قرار داده و محاسبات لازم با فرمول های خاص این روش را برای نبوده است. نویسنده در کتاب شناسنامه‌ جغرافیای طبیعی ایران اظهار کرده است؛ مناطق کمی با نقص توأم بوده است ولی در مجموع این اندازه گیری ها با دقت بالایی انجام شده است پس می‌توان به پلانیمتر اعتماد کرد و آن را دقیق برشمرد. مساحت به دست آمده برای تک تک شیت ‌ها در جدولی ذکر و اعداد مربوط به آن‌ها نیز قید شده است. بعد از انجام محاسبات بر روی بیضوی، برای ایران ارتفاع حدود1000 متر در نظر گرفته شده است، بیضوی را بر روی سطحی برده‌اند که هزار متر را بر روی آن در نظر گرفته اندف. از طرفی شعاع زمین هم 6400 کیلومتر در نظر گرفته‌ اند و در نتیجه با جمع زدن تمام این‌ها، عدد یک میلیون و ششصد و بیست‌و سه هزار و هفتصد و هفتاد و نه کیلومتر مربع را عنوان کرده اند. با توجه به اعداد مختلفی که در کتاب ‌ها دیده می شود، به نظر می ‌رسد که با توجه به روش محاسباتی، این عدد به دست آمده در سال 63 دقیق ‌تر باشد. از سوی دیگر در هیچ کتابی، روش محاسباتی قید نشده است و حتی در هیچیک از کتاب ‌هایی که فارغ ‌التحصیلان مدرسه دارالفنون و مهندس بغایری به چاپ رسانده اند، روش محاسبه برای مساحت ذکر نشده است. از نظر علمی هم اگر روش، فرمول و عدد ذکر شده باشد، قابل اعتماد است.

دکتر همراه در تشریح اقدام دیگری که در سازمان جغرافیایی صورت گرفته است گفت: روش کار به این صورت بوده است که ابتدا طول مرزها را محاسبه کرده‌اند، میله‌های مرزی که وجود داشته است با پروتکل ‌هایی که وجود داشته است توسط عکس و بیضوی ‌ها در محیط Map Info وارد شده و آنجا رقومی کرده‌ اند. مرزهای مختلف چه مرز آبی و چه مرز خشکی از جمله مرزهای ترکیه، عراق، افغانستان، پاکستان و تمام کشورهای هم‌ مرز را محاسبه کرده ‌اند و در جداول خیلی مفصلی که در مقاله هم آمده است، وارد کرده ‌اند و طول کل مرزهای خشکی هم ارائه و پیرامون یا محیط ایران هم در نظر گرفته شده است و سپس به محاسبه‌ مساحت کشور پرداخته‌ اند. با توجه به این‌که در محیط Map Info  دیتابیسی تشکیل داده‌  و مرزها را به هم متصل کرده ‌اند و محدوده‌ بسته ‌ای ایجاد شد که به کمک نرم ‌افزار Arcinfo مساحت را پیدا کرده ‌اند و در نتیجه مساحت خشکی و جزایر کشور یک میلیون و ششصد و سی و چهار هزار کیلومتر مربع اعلام شده است که قابل استناد است و دلایل علمی نیز برای آن وجود دارد . اما نتیجه‌ ای که می‌توان گرفت این است که هنوز هم در این رابطه میتوان به بحث و تحقیقات بیشتری پرداخت.

این استاد دانشگاه همچنین اشاره کرد: یکی از مسائل بسیار مهم، میله‌ های مرزی است که در مرز و مساحت اهمیت دارد. این که تا چه اندازه این پروتکل ‌ها دقت دارند و این که آیا یک‌ طرفه هستند یا دوطرفه نیز مهم است.

دکتر همراه در پایان پیشنهاد داد که مختصات نقاط مرزی با دقت بالا به‌ صورت دوطرفه و یا حتی اگر همسایگان ایران آمادگی ندارند به‌صورت یک ‌طرفه تعیین شود. حتی دیگر لازم نیست که این امر با نقشه ‌ای همراه باشد. چرا که امروزه نقشه فقط یک فرم گرافیکی می باشد که در سیستم کامپیوتر به‌صورت پنهان است. بر این اساس لازم نیست مختصات بر روی نقشه پیاده شود گرچه پیاده ‌سازی مختصات بر روی نقشه فقط به این دلیل است که یک سند و مدرک گرافیکی دراختیار باشد. با داشتن مختصات در محیط ‌های مختلف می‌ توان مساحت را به‌ دست آورد و البته مسائل مربوط به بیضوی و خطاها هم باید در نظر گرفته شود. با تشکیل یک تیم از متخصصان سازمان نقشه‌ برداری کشور و سازمان جغرافیایی می‌توان میله‌ های مرزی را ساماندهی داد و مختصات آن‌ها را تعیین و در نهایت مساحت را اندازه گیری کرد.
نام شما
آدرس ايميل شما